Jak czytać budżet JST i nie zgubić się w WPF – co każdy radny powinien wiedzieć o planowaniu finansów samorządu - ONLINE

Szanowni Państwo, 
Przewodniczący rad i komisji, radni, pracownicy biur rad gmin, miast i powiatów woj. lubelskiego

Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Regionalny Ośrodek w Lublinie
zaprasza na sesję szkoleniowo-konsultacyjną Lubelskiego Forum Przewodniczących Rad
12 października br. w godz. 12:00-16:30 do Lublina

Jak czytać budżet JST i nie zgubić się w WPF – co każdy radny powinien wiedzieć o planowaniu finansów samorządu, w tym nowa klasyfikacja budżetowa z perspektywy organu stanowiącego (rady).

Dlaczego warto wziąć udział w proponowanym spotkaniu:

• Poznasz budżet i wpływ reformy na uchwałę budżetową - jak zmiany wpływają na stopień szczegółowości uchwał podejmowanych przez radę. 
• Poznasz WPF od strony praktycznej – bez tajemnic i niezrozumiałych skrótów. 
• Nauczysz się analizować dochody i wydatki – i zrozumiesz, co na nie wpływa.
• Dowiesz się, jak decyzje Rady wpływają na zdolność inwestycyjną i zadłużeniową JST.
• Poznasz narzędzia finansowania rozwoju – kredyty, pożyczki, obligacje, fundusze.

Podczas spotkania Forum skupimy się także na kluczowych aspektach reformy systemu budżetowego, która redefiniowała strukturę finansów publicznych, wchodząc w życie od 1 stycznia 2027 roku. Z punktu widzenia radnych, w tym szczególnie przewodniczących rad i komisji budżetowych gmin, powiatów i sejmików, zmiany te diametralnie zmodyfikowały strukturę uchwały budżetowej, rezygnując z prostej podmiany paragrafów na rzecz zupełnie nowej logiki ekonomiczne oraz sposób, w jaki podejmuje się uchwały budżetowe oraz Wieloletnią Prognozę Finansową (WPF).

• Projekt budżetu na 2027 rok, który wójt/burmistrz przedłoży Radzie do 15 listopada, musi być w całości sporządzony w nowym układzie. 
• Wiele nowych paragrafów zyskało charakter dwustronny, co ułatwi radnym kontrolę nad tym, jak konkretny strumień dochodów przekłada się bezpośrednio na przypisane mu wydatki.
• Dotychczasowe dotacje na zadania inwestycyjne były zliczane razem z bezpośrednimi zakupami majątkowymi gminy. Nowy podział wyodrębnia tzw. transfery majątkowe do osobnej grupy. Pozwoli to radzie na wyraźne oddzielenie inwestycji realizowanych bezpośrednio przez samorząd od środków przekazywanych podmiotom zewnętrznym.

Spotkanie kierujemy w szczególności do radnych gminnych i powiatowych chcących świadomie i rzetelnie wykonywać swój mandat, rozumieć aktualne mechanizmy budżetowe oraz odpowiedzialnie kształtować politykę finansową JST.

1. Skąd samorząd ma pieniądze? Dochody JST po zmianie systemu finansowania

• dochody własne, podatki i opłaty lokalne – na które dochody rada ma rzeczywisty wpływ,
• PIT i CIT w nowym systemie – dlaczego znaczenie ma dochód podatników, a nie tylko wpływy podatkowe do budżetu państwa,
• subwencja ogólna i potrzeby finansowe: oświatowe, wyrównawcze, rozwojowe, ekologiczne i uzupełniające – co z tego mechanizmu powinien rozumieć radny. Ustawa o dochodach JST określa obecnie zarówno źródła dochodów, jak i zasady ustalania potrzeb finansowych samorządów.

2. Budżet gminy/powiatu j jak go czytać, żeby wiedzieć, na co się głosuje?

• dochody, wydatki, wynik budżetu, przychody i rozchody – najważniejsze zależności bez księgowego żargonu,
• deficyt nie zawsze oznacza problemy, a nadwyżka nie zawsze oznacza dobrą sytuację finansową,
• procedura uchwalania i zmiany budżetu: kiedy radny może zgłosić poprawkę, czego rada nie może zmienić samodzielnie i gdzie pojawiają się najczęstsze spory z organem wykonawczym.

3. WPF – prognoza finansowa czy lista przyszłych obietnic?

• co WPF mówi o przyszłości gminy i dlaczego nie należy analizować jej w oderwaniu od budżetu,
• przedsięwzięcia, inwestycje, dług i przyszłe obciążenia – dzisiejsza decyzja rady może ograniczyć możliwości kolejnych budżetów,
• plan a rzeczywistość – jak sprawdzić, czy prognoza jest rzeczywiście wykonalna. Realistyczność WPF powinna oznaczać wiarygodny obraz najbardziej prawdopodobnego przebiegu przyszłych wielkości finansowych, a nie tylko formalne spełnienie wskaźników.

4. Po co JST art. 242 i 243 ustawy o finansach publicznych?

• art. 242 – dlaczego wynik bieżący jest jednym z najważniejszych sygnałów kondycji finansowej gminy,
• art. 243 – ile długu gmina może obsłużyć i dlaczego samo spełnienie wskaźnika nie oznacza jeszcze, że stać ją na kolejne zobowiązania,
• zdolność ustawowa, zdolność kredytowa i rzeczywista zdolność do spłaty - trzy różne rzeczy.

5. Czy nasz samorząd naprawdę stać na kolejne inwestycje?

•  jak radny może ocenić kondycję finansową gminy na podstawie kilku podstawowych danych: nadwyżki operacyjnej, zadłużenia, obsługi długu, wydatków bieżących i płynności,
• plan a wykonanie – czego można dowiedzieć się z kilku lat realizacji budżetu,
• gdzie szukać ryzyk i potencjalnych oszczędności: oświata, administracja, gospodarka komunalna, wynagrodzenia i usługi. W praktycznych analizach JST właśnie trwałość nadwyżki operacyjnej i kontrola kosztów bieżących okazują się często ważniejsze dla możliwości inwestowania niż sam nominalny poziom długu.

6. Jak finansować rozwój i nie zablokować przyszłych budżetów?

• środki własne, dotacje, kredyt, pożyczka i obligacje – nie istnieje jeden najlepszy instrument dla każdej inwestycji,
• kiedy zadłużenie może być racjonalnym sposobem finansowania rozwoju, a kiedy staje się problemem,
• koszt pieniądza, okres spłaty, karencja i harmonogram – dlaczego dla budżetu czasami ważniejsze jest kiedy trzeba spłacać, niż samo oprocentowanie. Ustawa pozwala JST wykorzystywać kredyty, pożyczki i papiery wartościowe m.in. do finansowania planowanego deficytu oraz spłaty wcześniej zaciągniętych zobowiązań.

Spotkanie kierujemy do przewodniczących rad i komisji, radni, pracownicy biur rad, a także sekretarzy gmin, miast i powiatów woj. lubelskiego

Ekspert z zakresu finansów publicznych Doradca samorządowy. Praktyk z 24 letnim doświadczeniem w zarządzaniu finansami samorządowymi, przygotowywaniu Wieloletnich Planów Finansowych, biznesplanów i opracowań analitycznych dla JST i Spółek Komunalnych oraz finansowaniu inwestycji komunalnych. Absolwent Politechniki Zielonogórskiej na kierunku metody matematyki i informatyki w ekonomii. Współautor kilkuset opracowań z zakresu analiz budżetu JST, emisji obligacji oraz optymalizacji i restrukturyzacji zobowiązań. Wykładowca na szkoleniach z zakresu finansów komunalnych m.in. z planowania, restrukturyzacji, opracowywania WPF. Współtwórca wydawnictwa pt. „Obligacje komunalne. Zagadnienia prawne, finansowe, praktyczne. Ekspert zespołu strony samorządowej przy pracach nad obowiązującą od 1 stycznia 2025 r. Ustawą o dochodach JST.