Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego przedstawia raport „Barometr Lokalnego Kapitału Obywatelskiego. Stan lokalnego kapitału obywatelskiego w polskim społeczeństwie i jego uwarunkowania” autorstwa dr. Cezarego Trutkowskiego. Publikacja powstała w ramach Centrum Ekspertyzy Lokalnej FRDL i prezentuje wyniki pierwszej edycji badania LOKUS – pierwszego w Polsce narzędzia zaprojektowanego do całościowego i cyklicznego pomiaru kapitału obywatelskiego wspólnot lokalnych.

Kapitał obywatelski rozumiany jest w raporcie jako zdolność lokalnej społeczności do uzgadniania i realizacji wspólnych celów oraz radzenia sobie z wyzwaniami. Tworzą go nie tylko więzi i deklarowane postawy, lecz także wiedza o zasadach funkcjonowania życia publicznego, doświadczenia uczestnictwa oraz przekonanie, że wspólne działanie na rzecz dobra wspólnego może przynosić rzeczywiste efekty.

Badanie przynosi ważny obraz polskiej samorządności. Syntetyczny wskaźnik LOKUS wyniósł 47,6 punktu w skali od 0 do 100. Najsilniejszymi elementami lokalnego kapitału obywatelskiego okazały się normy obywatelskie i przywiązanie do miejsca zamieszkania. Znacznie słabiej wypadają natomiast wiedza o funkcjonowaniu samorządu oraz rzeczywiste zaangażowanie mieszkańców. Innymi słowy – potencjał do działania istnieje, ale wciąż zbyt rzadko przekłada się na praktykę uczestnictwa w sprawach lokalnych.

Wyniki pokazują skalę tej różnicy. Normy obywatelskie osiągnęły wartość 66 punktów, tożsamość i zakorzenienie – 64, podczas gdy indeks wiedzy o samorządzie wyniósł 42 punkty, a indeks aktywności lokalnej zaledwie 27. Tylko 18% badanych spełnia jednocześnie cztery kryteria pełnego kapitału obywatelskiego: posiada odpowiednie normy, podstawową wiedzę, doświadczenie uczestnictwa i przekonanie o skuteczności wspólnego działania.

Raport nie ogranicza się jednak do diagnozy. Na podstawie wyników autor wskazuje trzy kierunki wzmacniania kapitału obywatelskiego: zwiększanie rzeczywistej transparentności życia lokalnego, wzmacnianie instytucji i ograniczanie nadmiernej personalizacji lokalnego przywództwa oraz tworzenie mieszkańcom możliwości doświadczenia, że ich udział i zaangażowanie rzeczywiście mają znaczenie. Szczególne miejsce zajmuje przy tym praktyczna edukacja obywatelska i zwiększanie wiedzy o mechanizmach funkcjonowania samorządu.

Barometr ma być badaniem cyklicznym. Pierwsza edycja ustanawia zatem punkt odniesienia, który w przyszłości pozwoli obserwować nie tylko stan lokalnego kapitału obywatelskiego, ale również kierunek jego zmian. To narzędzie istotne zarówno dla badaczy samorządności, jak i dla władz lokalnych, organizacji społecznych oraz wszystkich osób zainteresowanych wzmacnianiem wspólnot lokalnych.

Zachęcamy do zapoznania się z pełnym raportem:

POBIERZ PUBLIKACJĘ – Barometr Lokalnego Kapitału Obywatelskiego 2026